Jak zmieniały się lasy w Polsce? Jakie lasy będą nas cieszyć w przyszłości?

Andrzej Gębarowski
Andrzej Gębarowski

Nie było nas, był las, nie będzie nas, będzie las – brzmi znane chyba wszystkim porzekadło. Czy jednak las, który zostawimy naszym następcom, będzie tym samym lasem, jaki odziedziczyliśmy po poprzednikach?

Choć drzewa są długowieczne, to las – jako ich zbiorowisko – ciągle się zmienia, i to nawet bez ingerencji człowieka. Zmiany te są oczywistym następstwem zmiany pór roku, a także mniej oczywistym - zmian klimatu. Dobrym przykładem tego ostatniego wpływu jest świerk pospolity, który z powodu niedostatku opadów i nadmiaru ciepła stopniowo ustępuje z polskich lasów. Zastępują go gatunki liściaste, lepiej dostosowane do cieplejszej aury.

Lasy wielogatunkowe, w których sieć powiązań ekologicznych jest rozbudowana, są odporniejsze od leśnych monokultur gatunkowych. Dlatego leśnicy od lat prowadzą wymianę jednogatunkowych drzewostanów sosnowych, zwłaszcza jeśli rosną na zbyt żyznych glebach, na lasy mieszane.

Z czasem nasze lasy będą bardziej zróżnicowane, a udział gatunków liściastych będzie wzrastał z każdym pokoleniem leśników. W ten sposób praca pokoleń leśników pomoże lasom w osiągnięciu nowej równowagi, naruszonej zmianami klimatu.

Skąd wiadomo w szczegółach, jak zmieniają się lasy? Bo od przeszło dwudziestu lat są monitorowane. Ponad 30 tysięcy stanowisk - stałych powierzchni w lasach wszystkich form własności - co pięć lat jest mierzonych i opisywanych. Pracami terenowymi i przetwarzaniem danych zajmują się specjaliści z Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej. Są to miliony danych, które dają szczegółowy, dokładny obraz tego, jak wyglądają i jak zmieniają się lasy w Polsce.

Obecnie powierzchnia lasów przypadająca na jednego mieszkańca Polski wynosi 0,24 hektara. Lasy zajmują 29,6 procent powierzchni naszego kraju.

W ciągu dekady lat 2009 – 2019...

...wzrosła powierzchnia lasów o 50 tysięcy hektarów, do ponad 7 milionów hektarów,

...nastąpił wzrost zasobów drewna o 216 milionów metrów sześciennych, do ponad 2 miliardów metrów sześciennych; jednocześnie wzrosła średnia zasobność drewna: z 262 do 290 metrów sześciennych na hektar lasu,

...co roku na każdym hektarze lasu przyrastało średnio 9,19 metrów sześciennych drewna, z czego pozyskiwano 5,66 metrów sześciennych; reszta tego przyrostu, czyli 3,53 metra sześciennego drewna z hektara, odkładała się i powiększała zasoby lasu,

...wzrósł średni wiek lasów z 57 do 60 lat, przy czym udział ponad stuletnich drzew w ogólnej powierzchni lasu wzrósł z 11,2 do 14 procent,

...nastąpił znaczny wzrost ilości martwego drewna - z 37 milionów metrów sześciennych (średnio 5,2 metrów sześciennych na hektar) do 56,8 milionów metrów sześciennych (średnio 8 metrów sześciennych na hektar),

...wzrósł udział gatunków drzew liściastych w ogólnej powierzchni lasów - z 27,8 do 29,9 procent.