Dr Jerzy Sikora: "W kwestii chrztu Polski ani Kościół ani miłośnicy Słowian nie mają racji"

Matylda Witkowska
Matylda Witkowska
Zaktualizowano 
Dr Jerzy Sikora, archeolog z Uniwersytetu Łódzkiego, bada pozostałości po osadach z wczesnego średniowiecza wregionie łódzkim. To w nich pojawili się wyznawcy nowej religii - chrześcijaństwa
Dr Jerzy Sikora, archeolog z Uniwersytetu Łódzkiego, bada pozostałości po osadach z wczesnego średniowiecza wregionie łódzkim. To w nich pojawili się wyznawcy nowej religii - chrześcijaństwa Grzegorz Gałasiński
Z dr. Jerzym Sikorą, archeologiem specjalizującym się we wczesnym średniowieczu, pracownikiem naukowym Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, rozmawia Matylda Witkowska

Kiedy odbył się chrzest Polski? Rzeczywiście 14 kwietnia 966 r.?

Przyjmujemy tę datę, ale całkowitej pewności nie mamy. Rok 966 wynika ze źródeł pisanych, zanotowany został w tzw. rocznikach, które przekazywały zwięźle opisy i daty istotnych wydarzeń. Jednak spisywano je później, często po upływie kilkudziesięciu lat. Dlatego niektórzy historycy zastanawiają się, czy chrzest Mieszka miał miejsce może jednak kilka lat wcześniej lub później? Przyjmujemy jednak rok 966. Ale czy to był kwiecień? Wiemy, że chrzczono najczęściej w Wielkanoc, zwłaszcza ważne osoby, a taką był Mieszko. Wiedząc, kiedy była Wielkanoc w 966 roku, możemy określić datę chrztu.

Jak ten chrzest wyglądał?

Przede wszystkim nie był to chrzest Polski. Został ochrzczony książę. Z księciem mogli być ochrzczeni jego najbliżsi współpracownicy, członkowie dworu książęcego. Jednak zanim wiara dotarła do szerszych grup ludności minęły lata, dziesięciolecia, a może nawet i stulecia. Jako archeolodzy badamy źródła materialne. Dlatego pytamy, jakie źródła materialne mógł po sobie zostawić wybór nowej religii: krzyżyki, przedmioty liturgiczne używane podczas mszy, przedmioty związane z duchowieństwem, pozostałości najstarszych budowli kościelnych. Jednak znalezisk z tego okresu jest stosunkowo niewiele. Znajdują się w głównych grodach z czasów Mieszka, takich jak Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki, Giecz.

Można stwierdzić, z którego roku pochodzą?

Tu jest problem, bo jak to dokładnie określić? Są pewne mody oraz techniki wykonania, które zmieniają się w czasie, ale krzyżyk to prosta forma i często niewiele się zmienia. Na dodatek znalezisk tych jest naprawdę mało. Niekiedy łatwiej wyciągać wnioski na podstawie cmentarzysk. Wcześniej ludzie mieszkający na terenie Polski stosowali niemal wyłącznie ciałopalny obrządek pogrzebowy. Ciała były palone, prochy składane do naczyń i składane w grobach. Niekiedy mogły być rozsypywane, np. do rzek lub jezior. Jednak w ostatniej ćwierci X w. zaczynają się pojawiać pierwsze groby, które zawierają szczątki niespalone. Uważa się je za pozostałości po pierwszych chrześcijanach. Obecnie, dysponując metodą węgla c14, możemy stosunkowo precyzyjnie określić moment ich zgonu. Wydaje się, że te nowe typy grobów w większości należały do przedstawicieli elit społecznych. Ich wyposażenie, miało sporą wartość, były to ozdoby, naczynia, a nawet droga broń, często przedmioty sprowadzane z zagranicy o sporej wartości.

Czyli chrześcijaństwo najpierw dotarło do elit...

Tak. Prawdopodobnie najpierw chrześcijański był dwór księcia. Dopiero z czasem zaczęło ogarniać szersze grupy ludzi: najpierw mieszkańców grodów, czyli książęcych wojów i ich rodziny oraz urzędników. Jednak jeszcze w XIII w na terenie Polski były miejsca, w których zmarłych palono. Czyli 200, 250, może nawet 300 lat po oficjalnym przyjęciu chrztu przez Mieszka były tereny bez chrześcijańskiego obrządku pogrzebowego. Tak było między innymi na Podlasiu, gdzie nadal stosowano ciałopalny obrządek oraz sypano nad pochówkami kurhany.

CZYTAJ DALEJ NA NASTĘPNEJ STRONIE

Jak chrześcijaństwo się rozprzestrzeniało? Przekonywano ludzi, zmuszano? Może to się opłacało?

Na pewno się opłacało. Książę i jego najbliżsi towarzysze byli chrześcijanami. Więc jeśli ktoś chciał zrobić karierę, przyjęcie chrześcijaństwa było jednym z pierwszych kroków, które warto było wykonać. Nie mamy źródeł, które by mówiły jak to dokładnie wyglądało. Bez wątpienia był jakiś nakaz. Ale wyobraźmy sobie, że dziś prezydent czy premier wymyśla, że przyjmiemy inną religię. Nie odbyłoby się to łatwo. Tak samo było we wczesnym średniowieczu, tym bardziej, że aparat administracyjny był dużo słabszy.

Im bardziej zapadła wieś, tym później trafiła tam nowa wiara?

Tak.

Kiedy dotarła do naszego regionu?

Chrześcijanami zostaliśmy późno, bo mieszkaliśmy na terenie, który dla Piastów miał znaczenie drugorzędne. Najstarszy kościół znajdował się w dzisiejszym Tumie koło Łęczycy. Pod istniejącą kolegiatą znaleziono relikty starszego kościoła. Sądzimy, że pochodził z II połowy XI w. A to oznacza, że przed połową XI w. na terenie dzisiejszego woj. łódzkiego nie było żadnego kościoła.

Kim mógł być pierwszy chrześcijanin w regionie?

Pochodził najpewniej z Wielkopolski. Mógł być to jakiś książęcy urzędnik albo jeden z wojów, którzy na książęce polecenie podporządkowywali ten teren władzy Piastów.

Kiedy się pojawił?

Nie wiadomo. Mieszkańcy Wielkopolski zaczęli opanowywać ten teren około połowy X w. i do końca stulecia podporządkowali. W międzyczasie przyjęli nową religię, więc niewątpliwie pojawiali się tu chrześcijanie. Jeśli książę podróżował po tym terenie, wraz z nim mogli przybyć duchowni. Ale ich zadaniem była opieka nad księciem i dworem, a nie nad tutejszymi ludźmi. Przynajmniej we wczesnym etapie chrystianizacji nikt się nimi specjalnie nie przejmował.

Nowa religia miała znaczenie dla tworzenia polskiej państwowości ?

Na pewno. Kościół współpracowało z monarchią i współtworzył ideologiczne podstawy państwa. Dawał też funkcję ujednolicającą. W pewnym momencie w każdym miejscu tego państwa wyznawano tą samą religię. Prawdopodobnie wcześniej bóstwa miały różne nazwy, inaczej były postrzegane, nie było spójnej doktryny. Kościół przynosił też pismo, na którym mogła oprzeć się administracja oraz rozwinięte wzorce z zachodu.

CZYTAJ DALEJ NA NASTĘPNEJ STRONIE

W naszym regionie chrześcijaństwo przyniosło gwałtowny rozwój kultury lub gospodarki?

Nie. Kultura rozwijała się, ale nie było drastycznego skoku. Zresztą chrystianizacja też była stopniowa. Skok cywilizacyjny pojawia się dopiero w połowie XIII w., gdy przyjeżdża tu wielu imigrantów z zachodu, głównie z Niemiec. Przywożą nowe metody uprawy ziemi, nowe techniki w rzemiośle oraz wzorce np. organizacji miast.

Jak wyglądał wtedy region?

Przez całe wczesne średniowiecze był słabo zasiedlony. Osady koncentrowały się wzdłuż rzek, tworząc swego rodzaju wyspy w puszczy. Znajdowały się w rejonie Łęczycy, późniejszego Sieradza, wzdłuż rzeki Warty, Neru i Bzury. Na terenie dzisiejszej Łodzi osadnictwo było bardzo słabe, ale już wzdłuż rzeki Moszczenicy bogatsze. Bardzo rozwinięte osadnictwo udało się zidentyfikować w rejonie Lutomierska. Tam znaleziono najstarsze w regionie cmentarzysko szkieletowe. Najstarsze groby pochodzą z końca X w., większość z pierwszej połowy XI w. Rozpoznano 133 groby. Większość to groby szkieletowe, ale wciąż jest tam 12 pochówków ciałopalnych.

Podczas uroczystości usłyszymy wiele pięknych historii o nawróceniu Mieszka i chrzcie Polski. Powinniśmy w nie wierzyć?

Nie wiemy, dlaczego Mieszko przyjął chrzest. Nie jesteśmy w stanie dzisiaj w pełni zrozumieć jego intencji. Czy był to akt religijny, czy może miał charakter pragmatyczny, polityczny? Romantyczna wizja chrystianizacji, którą często możemy usłyszeć z ust osób związanych m.in. ze środowiskiem Kościoła zakłada, że mieliśmy tutaj do czynienia z ludźmi prostymi, dość prymitywnymi. Ich książę - Mieszko nawrócił się, zaraz za nim ochoczo postąpił tak samo cały lud. W krótkim czasie wszyscy zostali chrześcijanami. Można też usłyszeć drugą wersję, którą szczególnie upodobali sobie miłośnicy dawnej Słowiańszczyzny, często o sympatiach neopogańskich. To wersja chrztu dokonana ogniem i mieczem, w której religia przedchrześcijańska jest niszczona, a do nowej ludzie zmuszani są siłą. Myślę, że obie wersje nie odpowiadają prawdzie, a przynajmniej nie w pełni. Prawda jest znacznie bardziej złożona i leży gdzieś pomiędzy tymi dwiema opowieściami.

polecane: Flesz - e-papieros zagraża zdrowiu

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 10

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

p
papa kaan

opowiesc pana doktora, to typowa lacinska propaganda i powtarzanie glupot uslysanych na uniwersytecie.. niestety.. nie odbywalo sie to sila wg pana doktora, a przynajmniej nie do konca.. no bo spalanie ksiag poganskich i budowanie klasztorow na swietych slowianskich miejscach to byla misja pokojowa i dobrowolna... pan doktor napisal takze, ze swiat poganski nie mial wspolnej doktryny.. jak to nie mial??? zycie w spokoju i harmoni z natura wg praw bozych, ktore byly na tyle poznane, ze umiel przetrwac to nie jest spojna doktryna.. dziwne, ze majac inne nazwy na bostwa nie prowadzili wojen religijnych, ktore to zaczely sie praktycznie po powstaniu w europie chrzesijanstwa.. mozna, by w nieskonczonosc wytykac bledy logiczne pana doktora.. ale po co??? skupmy sie na studiowaniu naszej histori i kultury przed chrzescijanskiej, bo ta wcale nie jest mniej ciekawa od histori rzymy czy antycznej grecji...

M
Mason

A, bym zapomniał.
Przed chrztem Mieszka w Polsce odbyły się co najmniej dwa inne chrzty, w obrzędzie wschodnim.
Też opisane w kronikach. Ale magiczne 966, niczym 9/11 w ludzkich głowach nadal funkcjonują.
No cóż, traumatyczne daty w pamięci zostają.

M
Mason

No cóż, skoro nie było pisma, to ciekawe jakim językiem były napisane księgi i dokumenty z czasów pogańskich, których masowe palenie opisuje jedna z kronik. W migowym?=)
Trochę dziwne, żeby ludzie mieszkający w jednym miejscu ponad 8 tysiąca lat żyli bez pisma,
ani żadnej organizacji. Co nam przyniósł dobrego "chrzest"? Nic. To była konieczność polityczna.
Stare struktury słowiańskie rozpadły się, a Polska pozostała praktycznie sama, z każdej strony wróg.
Chrzest Polski to dowód jej słabości w połowie X wieku. A wszystko przez pie***lonych Niemców wspieranych przez Rzym. Mam nadzieję, że kiedyś dopadnie tych bydlaków karma i liczebność ich narodu wyniesie tyle, ile dziś rodowitych Germanów, czyli zniemczonych Słowian Zachodnich.
Dopóki Allemani (etniczni Niemcy) nie zaczęli swej plugawej historii, to plemiona słowiańskie sięgały do Renu. Pozostałości tego widać w badaniach genetycznych w Niemczech, choć i tak większość zniemczonych Słowian zginęło na Froncie Wschodnim i w bojówkach SS (do SS brano ludzi o cechach aryjskich, czyli w przełożeniu na dzisiejszą wiedzę, o polimorfizmach słowiańskich).
Gdyby z Europy wymazać Niemcy, a dać np. strefę buforową, tzw. ziemię niczyją pomiędzy Francją (Gallami), a Polską i Czechami (Słowianami), to o wojnach w Europie by dawno zapomniano.
Dziś(?) papież Franciszek powiedział, że tegoroczne Boże Narodzenie może być ostatnim w historii.
Daj Boże, żeby tak było =)

Tak wracając do pisma na ziemiach polskich. Przed łacińskim używano także greki i staro-hebrajskiego, w zależności od epoki. Tyle kronik, a nikt ich nie czyta. Nie wspominając o tych zagranicznych, których nikt nie tłumaczy, choć kasy można na tym w chuk zbić.

P
Pyr

Sprawa seksu Pawła VI i Juliusza Paetza dalej pod dywanem. Odetchnęli z ulgą i kontynuują imprezę.

p
pytam

Polski jako tworu państwowego w czasach o, których wspominasz jeszcze nie było. Prawosławia też nie było. Owszem chrześcijaństwo w obrządku wschodnim dotarło na tereny zajmowane obecnie przez Polskę za sprawą państwa wielkomorawskiego, ale to jeszcze nie świadczy o tym, że Mieszko był chrześcijaninem. mogło tak być, przy założeniu, że jego władza w jakiś sposób była związana z państwem wielkomorawskim. Stamtąd rzeczywiście biskupi germańscy pogonili biskupów wschodniego obrządku, to i u nas chcieli narzucić swoje wpływy. Zresztą im się to udało. Tylko pozostaje pytanie czy jest z czego się cieszyć.

h
historyk

Zapraszam do lektury książki "Kiedy Kraków był trzecim Rzymem". Mieszko wcale nie był poganinem i wcale nie był to jego chrzest tylko zmiana obrządku z greckiego na łaciński. W IX i X wieku w Małopolsce były już kaplice i kościoły chrześcijańskie, tyle że wschodnie. Na Wawelu do dziś można zobaczyć malunki świętych bardziej typowych dla prawosławia niż katolicyzmu. Z najnowszych badań wynika że Polska przez ponad stulecie była prawosławna (czy raczej - chrześcijańska w obrządku cyrylometodejskim). Tylko że te badania są dla wielu niewygodne...

N
Nietyp

Przerażające jest, że pomimo tak zaawansowanej wiedzy badawczej i naukowej ten motłoch jest ciągle we władzy tak prymitywnej religii...

C
C14

a może wypierałby się w IPNie swojego pisma?
to wszystko przez pra, pra pra, pra Kisczaka

Z
Zdrajca narodu polskiego

Szpieg watykański

P
PAMIETAMY

POMŚCIMY

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3